Bakı, 17 iyul.

Son günlər ölkə ərazisində havaların isti keçməsi dərinin və ümumi orqanizmin sağlamlığı ilə bağlı məsələləri yenidən gündəmə gətirib. İsti hava şəraitində və birbaşa Günəş şüaları altında nələrə diqqət etməliyik, risk qrupuna daxil olan insanlar özlərini necə qorumalıdırlar?

Mövzu ilə bağlı suallarıRespublika Dəri-Zöhrəvi Mərkəzinin həkim-dermatoloqu Təranə Əliyeva cavablandırıb.

– Təranə xanım, havaların isti keçməsi insan sağlamlığına, xüsusilə də dəriyə necə təsir göstərir?

– Havanın temperaturu artdıqca yağ və tər vəziləri daha aktiv işləyir. Bu da dəridə məsamələrin tıxanmasına, sızanaqların yaranmasına, artmasına səbəb olur. Digər tərəfdən isti və Günəş şüaları melanin istehsalını artıraraq piqment ləkələrinin əmələ gəlməsini sürətləndirir. Ultrabənövşəyi şüalar dərinin vaxtından əvvəl qocalmasına yol aça bilir.

– Bəs, Günəş şüalarının dəri üçün yaratdığı əsas risklər hansılardır?

– Günəş şüalarının dəri üçün əsas riskləri dərinin vaxtından əvvəl qocalması - fotoqocalmadır. Ultrabənövşəyi şüalar dəridə kollagen liflərini məhv edir, qırışların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Günəşin ultrabənövşəyi şüaları melanin istehsalını artırır. Bu da “melazma” adlanan piqment ləkələri xəstəliyinə səbəb olur.

– Kimlər Günəşin zərərli təsirlərinə qarşı daha həssas hesab olunur? Hansı risk qrupları xüsusilə diqqətli olmalıdır?

- Günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalarına qarşı ən həssas qruplara açıq dərili, sarısaçlı və rəngli gözlərə sahib olan şəxslər, eləcə də uşaqlar, yaşlılar və xroniki xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər daxildir. Bu kateqoriyadan olan insanlar Günəş yanığı, erkən yaşlanma və dəri xərçəngi kimi ciddi risklərə qarşı daha müdafiəsizdirlər. Xüsusilə immun sistemi zəif olanların və xroniki xəstələrin belə havalarda Günəş şüalarından qorunmağa maksimum dərəcədə diqqət yetirmələri vacibdir.

– Günün hansı saatlarında açıq havada olmaq təhlükəlidir və bunun səbəbi nədir?

– Açıq havada olmaq üçün ən təhlükəli vaxt saat 11 ilə 17 arasıdır. Təhlükənin əsas səbəbləri istivurma, günvurma, Günəş yanığıdır. Günəş altında çox qaldıqda bədənin həddindən artıq qızması, günvurma və dəri yanığı əlamətləri müşahidə edilərsə, dərhal sərin və kölgəli bir yerə çəkilmək lazımdır.

– Günəşdən qorunmaq üçün hansı tədbirlər görülməlidir? Geyim, papaq, eynək və digər vasitələrin seçimi necə olmalıdır?

– Günəşdən qorunmaq üçün günün ən pik saatlarında çölə çıxmamaq, papaq və gün eynəyi taxmaq, bədəni örtən yüngül geyimlər geyinmək və SPF+50 kimi Günəş kremlərindən mütəmadi istifadə etmək lazımdır. Günəşdən qoruyucu kremlərdən maksimum fayda əldə etmək üçün onu çölə çıxmazdan 15-30 dəqiqə əvvəl tətbiq etmək məsləhətdir və qorunmanı təmin etmək üçün kremi hər 2 saatdan bir təzələmək lazımdır.

– İsti havalarda orqanizmin susuz qalmaması üçün gündə orta hesabla nə qədər su içilməsi tövsiyə olunur? Bu norma hər kəs üçün eynidirmi?

– İsti havalarda orqanizmin susuz qalmaması üçün ümumi qəbul edilmiş qızıl qayda var: bədən çəkisinin hər kiloqramı üçün 30-40 ml su içmək lazımdır. Bu norma hər kəs üçün eyni deyil. Bu da fiziki aktivlik, yaş faktoru, qida rasionundan asılı olaraq dəyişir.

– Xroniki xəstəliyi olan şəxslər üçün isti havalarda əlavə hansı ehtiyat tədbirləri vacibdir?

– İsti havalar xroniki xəstəliyi olan şəxslər, xüsusilə ürək-damar, şəkərli diabet, böyrək xəstəlikləri olanlar üçün ciddi risklər yaradır. Əsas qorunma qaydalarına – günün ən isti saatlarında çölə çıxmamaq, bol maye qəbul etmək, yüngül, açıq rəngli geyimlərə üstünlük vermək və dərman qəbulu rejimini həkim nəzarətində saxlamaq lazımdır.

– Günvurma ilə istilikvurmanın fərqi nədir və bu hallarda ilk yardım necə göstərilməlidir?

– İstivurma Günəş şüası olmadan, həddindən artıq isti havada, mühitdə və qalın paltarlarla işlədikdə bədənin həddindən artıq qızması halıdır. Günvurma isə birbaşa Günəş şüalarının baş nahiyəsinə təsiri nəticəsində baş verir. Bu hallarda dərhal sərin yerə keçmək lazımdır. Zərərçəkəni arxası üstə uzatmaq, ayaqlarını yuxarı qaldırmaq, yaxasını açmaq, qalın üst geyimlərini çıxarmaq lazımdır. Nəm dəsmalla alın, boyun, bədəni silmək, sərin kompres qoymaq lazımdır. Bol su, sərin mineral su vermək məsləhətdir. Huşunu itiribsə, pambığı naşatır spirti ilə isladıb burnuna yaxınlaşdırın.

– Son olaraq, yay mövsümündə vətəndaşlara sağlamlıqlarını qorumaq üçün hansı əsas tövsiyələri vermək istərdiniz?

– Vətəndaşlarımız isti yay aylarında sağlamlığı qorumaq üçün maye qəbuluna xüsusi diqqət yetirməli, Günəşin ən qızmar saatlarında birbaşa şüalar altında qalmamalı və qida təhlükəsizliyinə ciddi nəzarət etməlidirlər.