Bakı, 12 noyabr.

Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 31-ci sessiyasının (COP31) Liderlər Sammitində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın səmimi münasibətləri diqqət çəkən məqamlardan biri olub. Sammit çərçivəsində iki dövlət başçısının bir-birinə göstərdiyi diqqət, səmimi söhbətləri, yanaşı dayanması və qol-qola görüntülənməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin təkcə siyasi və diplomatik müstəvidə deyil, həm də şəxsi münasibətlər səviyyəsində yaxınlığını nümayiş etdirib.

Bu görüntülər sadəcə iki prezidentin beynəlxalq tədbirdə görüşməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Çünki Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətlərin arxasında onilliklər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimad, siyasi dəstək, ortaq maraqlar və tarixi qardaşlıq dayanır.

Şəxsi münasibətlər həmişə dövlətlərarası əlaqələrin mühüm dayağı olub. Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında formalaşmış münasibətlər Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığının inkişafında mühüm yer tutur. Hər iki liderin qarşılıqlı səfərləri, müntəzəm görüşləri, beynəlxalq tədbirlərdə bir-birinə göstərdikləri diqqət və siyasi məsələlərdə apardıqları məsləhətləşmələr bu münasibətlərin davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Bu yaxınlığın ən mühüm siyasi-hüquqi təzahürlərindən biri 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanmış Şuşa Bəyannaməsidir. Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın imzaladığı bu sənəd iki ölkə arasındakı münasibətləri rəsmi şəkildə müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi.

Bəyannamədə siyasi, iqtisadi, müdafiə, enerji, nəqliyyat, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, təhlükəsizlik məsələlərində qarşılıqlı dəstək və beynəlxalq təşkilatlarda birgə fəaliyyətin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin ən mühüm sınaqlarından biri 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi olub. Həmin dövrdə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və haqq işinə açıq siyasi və mənəvi dəstək nümayiş etdirdi. Türkiyənin dövlət başçısı müxtəlif beynəlxalq platformalarda Azərbaycanın mövqeyini müdafiə etdi. Prezident İlham Əliyev də Türkiyənin və şəxsən Rəcəb Tayyib Ərdoğanın müharibə dövründə göstərdiyi dəstəyi dəfələrlə yüksək qiymətləndirib. Bu faktı 2024-cü il fevralın 19-da Ankarada iki prezidentin geniş tərkibdə keçirilən görüşü zamanı səsləndirilən fikirlər də təsdiqləyir. İlham Əliyev 44 günlük müharibədə qardaş Türkiyənin və şəxsən R.T. Ərdoğanın mənəvi-siyasi dəstəyinin əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb. Bu baxımdan, Antalya sammitində müşahidə olunan səmimi münasibətlərin arxasında yalnız diplomatik protokol deyil, həm də çətin və taleyüklü məqamlarda formalaşmış siyasi etimad tarixi dayanır.

Liderlər Sammitində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş sammitə gələn Prezident İlham Əliyevi qarşılayıblar. Sammit iştirakçılarının birgə fotosu çəkilərkən iki prezidentin səmimi ünsiyyəti davam edib. Yayılan görüntülərdə R.T.Ərdoğanın İlham Əliyevə xüsusi diqqət göstərməsi, iki liderin yanaşı dayanması, söhbət etməsi və qol-qola görüntülənməsi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Bu məqamda mühüm bir detalı qeyd etmək lazımdır: dövlət başçılarının belə beynəlxalq tədbirlərdə davranışları həm şəxsi münasibətlərin, həm də təmsil etdikləri dövlətlər arasındakı siyasi əlaqələrin ictimai təqdimatının bir hissəsidir.

R. T. Ərdoğanın Azərbaycan Prezidentinə göstərdiyi səmimi münasibət Türkiyənin Azərbaycanla müttəfiqliyinə verdiyi əhəmiyyətin ictimai müstəvidə görünən ifadəsidir və bu münasibətlər qarşılıqlıdır. Prezident İlham Əliyev də Türkiyənin uğurlarını Azərbaycanın uğuru kimi qiymətləndirən, iki ölkənin birliyinin qorunmasını vacib hesab edən siyasi xətt nümayiş etdirir.

Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin əsasını təşkil edən “Bir millət, iki dövlət” prinsipi bu gün konkret layihələrdə və strateji əməkdaşlıqda öz əksini tapır.

Energetika sahəsində əməkdaşlıq Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Cənub Qaz Dəhlizi və TANAP kimi qlobal əhəmiyyətli layihələrin meydana gəlməsinə səbəb olub, iki ölkənin regional və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində rolunu artırıb.

Nəqliyyat sahəsində Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Orta Dəhliz onun davamı olan Zəngəzur dəhlizi layihələri Azərbaycan və Türkiyəni Avrasiya nəqliyyat əlaqələrinin mühüm iştirakçılarına çevirib.

Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində isə hərbi əməkdaşlıq, birgə təlimlər və müdafiə sənayesi sahəsində əlaqələr inkişaf etdirilir ki, bunlar da Şuşa Bəyannaməsinin əsas istiqamətlərindəndir.

Siyasi diplomatik sahədə isə hər iki ölkə BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək və məsləhətləşmələr həyata keçirir. Bu əməkdaşlıq göstərir ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri geniş institusional, iqtisadi və təhlükəsizlik əsaslarına malikdir. 2025-ci il iyulun 4-də Xankəndidə keçirilən görüşdə də Prezident R. T. Ərdoğan Türkiyənin hər zaman Azərbaycanın yanında olduğunu bildirib. Prezident İlham Əliyev isə öz növbəsində Azərbaycanın bütün zamanlarda qardaş Türkiyənin yanında olduğunu əlavə edib.

Liderlərin səmimiyyəti iki ölkənin müttəfiqliyinin ictimai ifadəsidir. COP31-də İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın nümayiş etdirdiyi səmimi münasibətlər Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrinin növbəti dəfə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılması baxımından əlamətdar hadisədir. Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin fərqləndirici cəhəti ondadır ki, bu əlaqələr tarixi, mədəni, dil və mənəvi yaxınlıqla yanaşı, konkret siyasi və iqtisadi maraqlara söykənir. Antalyadakı BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 31-ci sessiyasının (COP31) Liderlər Sammitindəki görüntülər də bu çoxşaxəli münasibətlərin simvolik ifadəsi kimi yadda qaldı. İki prezidentin səmimi ünsiyyəti bir daha göstərdi ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri beynəlxalq tədbirlərin protokol çərçivəsindən kənara çıxan, tarixi təcrübə və strateji müttəfiqlik üzərində qurulmuş münasibətlərdir. “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi bu gün yalnız tarixi və mənəvi bağlılığın deyil, həm də siyasi iradənin, qarşılıqlı etimadın və ortaq gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlığın ifadəsidir.