Bakı, 26 sentyabr.

XV əsr Azərbaycan sufi mütəfəkkiri Seyid Yəhya Bakuvinin həyatı və yaradıcılığı əsrlərdən bəri tədqiqatçıların diqqətini cəlb edir. Xəlvətilik təriqətinin görkəmli nümayəndəsi olan Seyid Yəhya Bakuvinin zəngin bədii-fəlsəfi irsi Azərbaycan və Türkiyədə bir sıra alim və tədqiqatçılar tərəfindən araşdırılıb.

Bu barədə açıqlamasında AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Zəhra Allahverdiyeva deyib.

Alim bildirib ki, Seyid Yəhya Bakuvi Şirvan və Bakı şəhərlərində IX-XII əsrlərdən etibarən formalaşaraq inkişaf edən zəngin ədəbi-fəlsəfi mühitin XV əsrdə xəlvətilik anlayışı ilə yeni mərhələyə yüksələn nümayəndələrindən biridir.

“Təxminən XIV əsrin sonlarında Şamaxıda dünyaya gəlmiş Seyid Yəhya Bakuvi 1420-ci ildən Bakıda yaşayıb və ömrünün böyük hissəsini burada keçirib. Bakı şəhərinin siyasi-iqtisadi, ədəbi və fəlsəfi mühiti hələ XI-XII əsrlərdə, Şirvanşahlar dövründə böyük şöhrət qazanmışdı. Şirvanşahların paytaxtı kimi inkişaf edən Bakı şəhərinin mövqeyi tarixi mənbələrdə və dövrün poeziyasında öz əksini tapmışdır. XV əsrdə də Bakı ədəbi mühiti öz milli-mənəvi, fəlsəfi dəyərlərini, əzəmətini qorumaqda idi”, – deyə Z.Allahverdiyeva vurğulayıb.

Müsahibimiz qeyd edib ki, XVII əsrdə yaşamış Mehmet Nəzmi Əfəndinin “Hədiyyətül-ixvan” əsərində Seyid Yəhya Bakuvinin Bakıda uzun müddət xəlvətilik ideyalarını təbliğ etdiyi, müridlər yetişdirdiyi və burada vəfat etdiyi haqqında məlumat verilir.

“Seyid Yəhya Bakuvinin Bakı ilə bağlı fəaliyyəti onun irşad ənənələrinin və elmi-fəlsəfi görüşlərinin şəhərin intellektual mühiti ilə sıx bağlı olduğunu göstərir. Bu baxımdan Bakı yalnız onun yaşadığı məkan deyil, həm də yaradıcılığının və mənəvi-fəlsəfi irsinin formalaşdığı mühüm mədəni mühit kimi qiymətləndirilə bilər”, – deyə alim əlavə edib. O vurğulayıb ki, Seyid Yəhya Bakuvinin “Şəfaül-əsrar” (“Sirlərin şəfası”), “Əsrarüt-talibin” (“Taliblərin sirləri”), “Mənazilül-aşiqin” (“Aşiqlərin məqamları”), “Kəşfül-qülub” (“Qəlblərin kəşfi”), “Rümuzül-işarət” (“İşarələrin rəmzləri”), “Məkarimül-əxlaq” (“Əxlaqın nəcibliyi”) və digər əsərləri Azərbaycan dini-fəlsəfi ədəbiyyatının qiymətli nümunələrindəndir.

“Seyid Yəhya Bakuvinin yaradıcılığında bədii nümunələr də mühüm yer tutur. Onun Həllac Mənsura həsr etdiyi “Qisseyi-Mənsur” əsəri Azərbaycan poeziyasının epik ənənələri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əsərdə xalq dilinin xüsusiyyətləri, yüksək bədii ifadə vasitələri və rəmzlər diqqəti cəlb edir”, – deyə Z.Allahverdiyeva söyləyib. O, “Qisseyi-Mənsur” əsərində Həllac Mənsurun daşqalaq edilməsinin təsvir olunduğu hissənin də diqqətçəkən nümunələrdən olduğunu bildirib. Alimin sözlərinə görə, əsərdə işlədilən “yekrəng”, yəni “birrəng” ifadəsi insanın Allahla vəhdəti ideyasını ifadə edən rəmzi məna daşıyır.

Zəhra Allahverdiyeva vurğulayıb ki, Seyid Yəhya Bakuvinin yaradıcılıq irsi Azərbaycan fəlsəfi və ədəbi fikir tarixinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir: “Onun əsərləri dini-fəlsəfi düşüncə tariximizin hələ tam araşdırılmamış, zəngin və qiymətli səhifələrindəndir. Bu irsin daha geniş tədqiqi Seyid Yəhya Bakuvinin Azərbaycan və ümumilikdə Şərq fəlsəfi fikir tarixindəki mövqeyinin daha dərindən öyrənilməsinə imkan verə bilər”.