Mövcud diplomatik müstəvidə çoxsaylı beynəlxalq müqavilələr, o cümlədən “Diplomatik əlaqələr haqqında” 1961-ci il Vyana Konvensiyası və “Konsulluq münasibətləri haqqında” 1963-cü il Vyana Konvensiyası diplomatların qonaq olduqları ölkədə davranışlarını təfsilatlandırır. Bir çox hallarda isə diplomatik toxunulmazlıqdan sui-istifadə diplomatlara yaşadıqları və işlədikləri ölkənin qanunlarından imtiyazlı üstünlük mövqeyi verir. Diplomatik toxunulmazlıq “Soyuq müharibə” dövründə, diplomatların əslində münaqişəli mühitdə işlədiyi və təhlükələrlə üz-üzə qaldığı zamanlarda məna kəsb edirdi. Lakin bu, hazırda bir çox hallarda imtiyazlı mövqe kimi sui-istifadə olunmaqdadır. Bəzən isə bu imtiyazlar diplomatların yaşadıqları və işlədikləri ölkənin qanunlarından üstün tutulur.
Bu sözləri Gənc Demokratlar İnstitutu İctimai Birliyinin sədri, politoloq Yeganə Hacıyeva söyləyib.
O bildirib ki, hazırda bütün dünyada xüsusi xidmət orqanları tərəfindən işçiləri səfirlik və digər diplomatik korpus nümayəndələri adı altında pərdələməklə ölkələrə yerləşdirmək təcrübəsi geniş şəkildə tətbiq olunur: “Bu status kəşfiyyatçılara rahat şəkildə digər ölkələrdə fəaliyyət göstərmək imkanı yaradır, onları qoruyur. Diplomatların cinayət və ya digər qeyri-qanuni fəaliyyətlərdə iştirak etdikləri aşkar ediləndə isə onları məhkəmə və ya həbs cəzası gözləmir, proses yalnız ölkə ərazisindən deportasiya olunmaqla yekunlaşır. Belə “diplomatlar” arasında əvvəllər diplomatik statusa uyğun gəlməyən qanunsuz fəaliyyətlərinə görə başqa ölkələrdən deportasiya olunmuş şəxslər də var. Kəşfiyyat strukturlarının diplomatik “örtüyü” olmayan nümayəndələri isə turistlər, elm adamları, jurnalistlər, iş adamları və ya diasporun üzvləri adı altında digər ölkələrə yerləşir və oradakı əməkdaşları ilə qarşılıqlı əlaqədə olurlar. Ümumiyyətlə, diplomat kimi akkreditə olunan belə şəxslərin fəaliyyətini müəyyən etmək və izləmək o qədər də asan məsələ deyil. Bəzi nüfuzlu KİV-lərdə son illərdə gedən faktoloji yazılarda Fransanın bir çox ölkələrdəki səfirliklərində diplomat adı altında fəaliyyət göstərən kəşfiyyatçılardan əlavə, çox vaxt qanunsuz əməliyyatları həyata keçirən şəxslərin də aşkar şəkildə kurasiya olunması haqqında səhih məlumatlar var”.
Politoloqun sözlərinə görə, 2015-ci ildə Parisdə baş verən silsilə terror aktlarından sonra Fransaya qarşı İkinci Dünya müharibəsindən bəri ən dəhşətli hücum kimi müzakirə edilən mövzulardan biri də bu ölkənin kəşfiyyat xidmətlərinin uğursuzluğu idi: “Eyni ildə “Charlie Hebdo” redaksiyasında terror aktı, Paris şəhərində supermarketdə alıcıların girov götürülməsi, Lion yaxınlığındakı “Air Products” zavodunda menecerin başının kəsilməsi kimi hadisələrdən sonra Fransa dövləti xüsusi xidmət orqanlarının büdcəsini bir neçə dəfə artırmaqla ölkənin müdafiəsinin gücləndirilməsini nəzərdə tuturdu. Çünki ölkə prezidenti Fransua Ollandın izləməyə getdiyi futbol matçı da daxil olmaqla eyni anda altı müxtəlif terror aktı həyata keçirilmişdi. Artırılan büdcə isə Fransanı daxili təhlükələrdən qorumağa ayrılsa da, lakin xaricdə kəşfiyyat şəbəkələrinin genişlənməsinə sərf olundu. Məsələn, Fransanın xüsusi xidmət şəbəkələri 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Azərbaycan ərazisində Ermənistanın xeyrinə kəşfiyyat fəaliyyəti göstərirdi. Azərbaycan da daxil olmaqla, bir çox ölkələrdə vətəndaşlar həmin şəxslərin səfirlik işçiləri və ya diplomat olduğuna inanıb əlaqə quraraq onlar tərəfindən dövlətin ərazisində casusluq işləri üçün istifadə olundular. Aşkarlanan casus şəbəkəsinin əsas məqsədi siyasi və hərbi xarakterli kəşfiyyat fəaliyyəti həyata keçirmək olub. Bu addımlar bir ölkənin daxili işlərinə müdaxilə edilməsi olduğu üçün diplomatik statusa uyğun gəlməyən davranışlardır”.
Y.Hacıyeva bildirib ki, Fransa dövlətçiliyinin mühüm tərkib hissəsi olan Afrikadakı postmüstəmləkə sisteminin çökməsi ilə paralel olaraq Cənubi Qafqazda xüsusi xidmət şəbəkəsinin ifşası bu dövlət üçün böyük geosiyasi uğursuzluqdur. Nəticədə son bir neçə ildir dünyada postmüstəmləkə siyasəti ilə təhrik edilən anti-fransız əhvali-ruhiyyəsinin kəskin artması kimi bir tendensiya izlənməkdədir. Eyni anda bir neçə cəbhədə oynamağa çalışan Fransanın xarici siyasəti əvvəlcə Ukraynada, sonra isə Afrikada uğursuzluğa düçar oldu. İndi isə Azərbaycanda casus şəbəkəsinin ifşa olunması Fransanın mövcud geosiyasi uğursuzluğunu daha da dərinləşdirir.