Heydər Əliyev və Azərbaycan təhsili: milli inkişafın strateji dayağı
ELM VƏ TƏHSİL
HEYDƏR ƏLİYEV - 1
Heydər Əliyev və Azərbaycan təhsili: milli inkişafın strateji dayağı
10.05.2026
Heydər Əliyev və Azərbaycan təhsili: milli inkişafın strateji dayağı
Bakı, 10 May.
Azərbaycan dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti yalnız müəyyən bir dövrü deyil, bütövlükdə milli inkişaf fəlsəfəsini müəyyən edir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev məhz belə tarixi şəxsiyyətlərdəndir. Onun formalaşdırdığı dövlətçilik konsepsiyasında təhsil xüsusi yer tutur və milli inkişafın əsas strateji dayaqlarından biri kimi qiymətləndirilirdi. Ulu Öndərin təhsil siyasəti Azərbaycanın intellektual potensialının güclənməsinə, milli kadr bazasının formalaşmasına və dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə mühüm töhfə verib. Ulu Öndər Heydər Əliyev təhsilin cəmiyyət həyatındakı rolunu yüksək qiymətləndirərək bildirirdi: “Təhsil millətin gələcəyidir.” Bu fikir onun həyata keçirdiyi siyasətin əsas fəlsəfi istiqamətini təşkil edirdi.
Bu fikirlər Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyevanın təqdim etdiyi “Heydər Əliyev və Azərbaycan təhsili: milli inkişafın strateji dayağı” adlı məqalədə yer alıb. Məqalədə bildirilir ki, Ulu Öndər təhsili yalnız bilik vermək vasitəsi kimi deyil, milli düşüncənin, vətəndaş məsuliyyətinin və dövlətçilik şüurunun formalaşdığı əsas sahə kimi qəbul edirdi.
XX əsrin 70-80-ci illərində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan SSR-də təhsil sahəsində genişmiqyaslı islahatlar həyata keçirilib. 1972-ci ildə qəbul edilmiş “Gənclərin ümumi orta təhsilə keçidini başa çatdırmaq və ümumtəhsil məktəbini daha da inkişaf etdirmək haqqında”, 1973-cü ildə qəbul olunmuş “Kənd ümumtəhsil məktəblərinin iş şəraitini daha da yaxşılaşdırmaq haqqında” qərarlar ölkədə təhsil sisteminin inkişafında yeni mərhələ açıb. Bu qərarların icrası nəticəsində məktəb şəbəkəsi genişləndirilib, təhsilin əlçatanlığı artırılıb və keyfiyyət göstəricilərində ciddi irəliləyiş əldə olunub. Həmin dövrdə məktəb tikintisinə xüsusi diqqət yetirilirdi. 1970-1980-ci illərdə respublikada 683 min şagird yerlik 1191 yeni məktəb binası tikilib istifadəyə verilib. Bu göstərici əvvəlki dövrlərlə müqayisədə iki dəfə çox idi. Ümumtəhsil məktəblərinin sayı sürətlə artıb, şagird kontingenti genişlənib və təhsil infrastrukturunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunub. 1978-ci ildən etibarən şagirdlərə dərsliklərin pulsuz verilməsi isə sosial ədalət prinsipinin təhsil sahəsində tətbiqinin mühüm nümunəsinə çevrilib.
Peşə və texniki təhsilin inkişafı da Ulu Öndərin diqqət mərkəzində idi. Onun təşəbbüsü ilə 1971-1975-ci illər üçün texniki peşə təhsilinin inkişaf strategiyası müəyyən edilib, yeni peşə məktəbləri yaradılıb və minlərlə gəncin ixtisaslı kadr kimi yetişməsi üçün geniş imkanlar formalaşdırılıb. Bu siyasət ölkənin sənaye və iqtisadi inkişafı üçün güclü kadr potensialının yaranmasına xidmət edib. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xüsusi diqqət yetirdiyi istiqamətlərdən biri də hərbi təhsil və vətənpərvərlik tərbiyəsi idi. Onun təşəbbüsü ilə 1971-ci ildə yaradılan Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey milli zabit kadrlarının hazırlanmasında mühüm rol oynayıb. Bu təhsil ocağı sonrakı illərdə Azərbaycanın Silahlı Qüvvələrinin formalaşmasına böyük töhfə verib. Bu gün ordumuzun sıralarında xidmət edən bir çox peşəkar zabit məhz həmin məktəbin məzunlarıdır. Onlar Vətən uğrunda döyüşlərdə böyük qəhrəmanlıq nümunələri göstəriblər.
Ulu Öndərin təhsil siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də milli kadr potensialının gücləndirilməsi idi. Sovet dövründə minlərlə azərbaycanlı gəncin SSRİ-nin nüfuzlu ali məktəblərinə göndərilməsi, mühəndis, həkim, hüquqşünas və digər sahələr üzrə yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması məhz Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasətinin nəticəsi idi. Bu addımlar Azərbaycanın gələcək müstəqilliyi üçün güclü intellektual baza formalaşdırdı. Ulu Öndər Heydər Əliyev müəllim əməyinə həmişə yüksək qiymət verirdi. Onun “Müəllim cəmiyyətin ən hörmətli şəxsidir, çünki o, insanı formalaşdırır” fikri bu gün də aktuallığını qoruyur. Ulu Öndər müəllimi yalnız bilik verən şəxs deyil, həm də cəmiyyətin mənəvi memarı kimi dəyərləndirirdi. 1998-ci ildə Azərbaycan müəllimlərinin XI Qurultayında söylədiyi fikirlər isə onun müəllim peşəsinə münasibətini aydın şəkildə ifadə edirdi: “Həyatını müəllimliyə həsr edən insanlar həqiqətən fədakar, xalqına, millətinə sədaqətli insanlardır… Azərbaycanın bugünkü elmi, iqtisadiyyatı, mədəniyyəti məhz müəllimlərin zəhmətinin nəticəsidir”.
Müstəqillik illərində təhsil siyasəti
Müstəqillik illərində Heydər Əliyevin təhsil siyasəti daha sistemli və strateji xarakter alıb. Yeni təhsil qanunvericiliyi formalaşdırılıb, ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinin modernləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb, beynəlxalq təhsil əlaqələri genişləndirilib. Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsil imkanlarının artırılması ölkənin dünya elmi məkanına inteqrasiyasına xidmət etdi və müasir düşüncəli, peşəkar kadrların yetişməsinə zəmin yaradıb.
Ulu Öndərin müəyyən etdiyi strateji kurs Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Müasir məktəb binalarının tikilməsi, regionlarda təhsil infrastrukturunun yenilənməsi, rəqəmsal təhsil imkanlarının genişləndirilməsi və müəllimlərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi bu siyasətin ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. Təhsilin dövlət siyasətində prioritet sahə kimi qorunması Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biridir. Eyni zamanda, Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti təhsil sahəsinin inkişafında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Fondun prezidenti, Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən layihələr çərçivəsində yüzlərlə məktəb binası tikilib və ya əsaslı təmir olunub, təhsil müəssisələrinin maddi-texniki bazası gücləndirilib, inklüziv təhsil layihələri reallaşdırılıb. Bu təşəbbüslər təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və gənc nəslin daha yaxşı şəraitdə təhsil almasına mühüm töhfə verir. Bu gün Azərbaycanın təhsil sistemi yalnız milli inkişafın deyil, həm də ölkənin beynəlxalq rəqabət mühitində mövqeyinin gücləndirilməsinin əsas alətlərindən birinə çevrilib. İnsan kapitalına yatırılan sərmayə, elm və təhsilin prioritet elan olunması Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik fəlsəfəsinin davamlılığını təmin edir. Əminliklə deyə bilərik ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin təhsil siyasəti Azərbaycanın inkişaf modelində fundamental yer tutur. Onun təhsilə verdiyi strateji önəm, müəllim əməyinə göstərdiyi yüksək ehtiram və gənclərə olan diqqəti bu gün də ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biridir. Ulu Öndərin ideyaları yaşayır, inkişaf edir və Azərbaycanın gələcəyini formalaşdırmağa davam edir. Azərbaycanın məktəblərində, universitetlərində və yetişən yeni nəslin uğurlarında Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasətinin izi aydın görünür.
