Bakı, 22 iyun.

Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin 18 iyun 2026-cı il tarixli qərarının qərəzli və siyasi xarakter daşıdığı barədə müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Bu qərarın məhz Azərbaycanda bir-birinin ardınca beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi dövrdə qəbul olunması da diqqətçəkən məqamlardan biridir.

Özünü insan hüquqlarının və ədalətin müdafiəçisi kimi təqdim edən Avropa Məhkəməsi uzun illər ərzində Qarabağdan və Qərbi Azərbaycandan qovulmuş azərbaycanlıların hüquqlarının pozulması məsələsinə lazımi diqqət göstərməyib. Müraciətlərə baxmayaraq, həmin insanların üzləşdiyi faciələrə dair hər hansı prinsipial mövqe ortaya qoyulmayıb. Halbuki onlar təkcə doğma yurdlarından didərgin salınmayıb, eyni zamanda, zorakılığa məruz qalıb, əmlaklarını itirib, yaralanıb və həyatlarını itirənlər də olub.

Xocalı soyqırımı kimi bəşər tarixinin ən ağır faciələrindən biri də beynəlxalq qurumlar tərəfindən lazımi səviyyədə qiymətləndirilməyib. İşğal dövründə Azərbaycanın ərazilərində insanlığa qarşı cinayətlər törədilib, tarixi və dini abidələr dağıdılıb, mədəni irs məhv edilib. Buna baxmayaraq, Avropa institutlarının fəaliyyəti Azərbaycan cəmiyyətində ciddi suallar doğurub.

İllər ərzində müstəqilliyini möhkəmləndirən Azərbaycan öz inkişaf modelini formalaşdıraraq regionun aparıcı dövlətinə çevrildi. Güclü ordu quruldu, iqtisadi inkişaf təmin edildi və ölkə Cənubi Qafqazın əsas siyasi-iqtisadi mərkəzlərindən biri oldu. Azərbaycan öz vətəndaşlarının hüquqlarını qorumaq məqsədilə 44 günlük Vətən müharibəsində ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. Bu nəticə beynəlxalq hüququn tanıdığı suverenlik prinsiplərinə uyğun olaraq əldə olundu.

Müharibədən sonra regionda yeni geosiyasi reallıqlar yarandı. Ermənistanla sülh prosesi başladı, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri gündəmə gəldi, Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti artdı. Zəngəzur dəhlizi ideyası regionun iqtisadi inteqrasiyasına xidmət edən layihələrdən biri kimi ön plana çıxdı. Məhz bu dövrdə Avropa Şurası Parlament Assambleyasının və daha sonra Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin Azərbaycana münasibətdə sərgilədiyi mövqe bir çox ekspertlər tərəfindən təsadüfi hesab edilmir.

Türkiyəli siyasi ekspert Yakub Aslan məsələ ilə bağlı bildirib: “Avropa uzun illərdir demokratiya və insan hüquqları məsələlərindən müxtəlif dövlətlərə təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir. Türkiyə onilliklər boyu Avropa İttifaqına üzvlüklə bağlı danışıqlar aparsa da, müxtəlif bəhanələrlə proses uzadılıb. Bu, Avropanın ikili standartlar siyasətinin göstəricisidir. Azərbaycana münasibətdə də oxşar yanaşmanın şahidi oluruq. Qarabağ münaqişəsinin həllində nəticə əldə edə bilməyən Avropa institutları Azərbaycanın öz gücü ilə yaratdığı yeni reallıqları qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər”.

Son illərdə Avropa institutlarında baş verən korrupsiya və lobbiçilik qalmaqalları da bu qurumların nüfuzuna ciddi zərbə vurub. Xarici təsirlər, maliyyə maraqları və siyasi sifarişlər barədə yayılan məlumatlar Avropa strukturlarının qərarlarının obyektivliyi ilə bağlı şübhələri artırıb.

Qətərdə futbol üzrə dünya çempionatının keçirilməsinə maddi “yardım” əvəzinə lobbiçilik etmək, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin keçmiş prokuroru, korrupsiya və separatizmə dəstəyi ilə tanınan Luis Moreno Okamponun və oğlunun daxil olduğu növbəti ifşaedici kadrlar, Avropa diplomatiyasının sabiq rəhbəri, Avropa Kollecinin rektoru Federika Mogerini və keçmiş baş katibi Stefano Sannino və daha üç əməkdaşın dələduzluqda şübhəli bilinərək saxlanılması, hətta Aİ-nin keçmiş xarici siyasət rəhbəri Josep Borrellin adının da bu qalmaqalda hallanması Avropanın müxtəlif qurumlarına qarşı etimadın itməsinə səbəb olub.

Bütün bunlardan sonra Avropa məhkəməsinin qərarını ciddi hüquqi sənəd kimi qəbul etmək olarmı? Əlbəttə ki, olmaz və heç kim də qəbul etmir. Onu da nəzərə çatdırmaq lazımdır ki, belə təzyiqlərə yalnız Azərbaycan məruz qalmır. Buna misal olaraq bir çox ölkələri göstərmək olar. Lakin məqsədimiz bu deyil. Avropa məhkəməsi və digər qurumlar Azərbaycanın artıq maliyyə və hərbi və siyasi dəstəyə ehtiyacı olmadığını başa düşməlidirlər. Hər bir dövlətin milli maraqlarını qorumaq haqqı var. Azərbaycan da öz haqqını qorumaq hüququna malikdir və bu hüquq bütün beynəlxalq sənədlərdə öz əksini tapıb.