Lənkəran, 20 dekabr.

Bu gün ilin 365 gecəsinin ən uzunu və 40 gün davam edən Böyük çillənin ilk gecəsidir. Çillə gecəsi cənub bölgəsində xüsusi təmtəraqla qeyd olunur.

Novruza hazırlıq dekabrın 21-dən başlayır və üç mərhələdə davam edir. Birinci mərhələ Böyük çillə ilə Kiçik çillənin arası (21 dekabr-1 fevral), ikinci mərhələ Kiçik çillənin davam etdiyi müddət (1-20 fevral), üçüncü mərhələ isə dörd həftəlik axır çərşənbələri əhatə edən Boz aydır. Bundan sonra isə Novruz gəlir.

Böyük çillənin daxil olduğu gecəni Lənkəran sakinləri bayram əhvali-ruhiyyəsində keçirirlər. Filologiya elmləri doktoru, professor Yədulla Ağazadə bildirir ki, çillə sözü “çıl” sözündəndir, mənası isə “qırx” deməkdir: “Bu çillə xalq ədəbiyyatında “Şəbi yelda gecəsi” kimi də tanınır. Çillə sözü çətinlik, uzunluq mənasındadır. Yəni, qışın uzun müddət davam edəcək dövrünə qədəm qoyulur və bu dövr ağır keçəcək. İnsanlar isə bu çətin dövrün asan keçməsi üçün çalışır, bu məqsədlə “Şəbi yelda gecəsi”ndə maraqlı adət-ənənələrdən, rəmzlərdən istifadə edirlər. Bu adət-ənənələri bayram gecəsi bişirilən təamlarda, süfrə mədəniyyətində də görürük”.

Lənkəranda hər ailədə qeyd edilən çillə axşamında yerli mətbəxin ləziz təamları bişirilir. Bu bayramın atributları bu günümüzədək dəyişməz qalıb - ağ boranı və qarpız. Elə ona görə də bu günlərdə Lənkəran bazarında ən çox alınan və satılan elə bu nemətlərdir.

Bazara baş çəkib, satıcı və alıcılarla çillə gecəsi barədə söhbət edirik. Satıcı Teyyubə Nəsrullayeva çillə gecəsinin evlərində necə qeyd olunmasından danışaraq deyir: “Evdə axşam ağ boranını yerə vurub parçalayır və bu münasibətlə bir-birimizi təbrik edirik. Dekabrın 20-si gəlin-qızlar üçün çillə xonçası göndərilir. Bundan başqa, evdə qarpız olmasa boranı, boranı olmasa qarpız kəsilir”.

Onun sözlərinə görə, qarpız soyuğun, balqabaq isə günəşin, istiliyin rəmzidir. Çillədə qarpız kəsib, balqabaq bişirməklə insanlar qışı sağlam başa vurub, yaza, günəşə can atmaq istəklərini bildirirlər.


Alıcı Elgün Qənbərzadə də bazara qarpız almaq üçün gəlib: “Biz də qarpız aldıq. Xalqımızın adət-ənənəsinə uyğun olaraq, cənub bölgəsində hər il evlərdə qarpız kəsirlər ki, qış sərt keçməsin”.

Adətə görə bu günlərdə nişanlı qızların evlərinə xonça da aparılır. Xonçada isə qırmızı lent bağlanmış qarpızın olması mütləqdir.

“Böyük çillə daxil olanda nişanlı qızlar üçün aparılan xonçada qarpızdan istifadə edirlər. Bütün evlərdə bu çillə gecəsi qarpız kəsilir”, - deyə satıcı Əli Məmmədov bildirib.

Qarpız alanlardan biri də Xəyyam Əlizadədir: “Allah hər qapıya xeyir iş qismət eləsin. Çillə axşamıdır, onunla bağlı qarpız aldıq, xonçaya qoyub qız evinə aparacağıq. Ata-babalarımızdan qalan adətdir, bizdə davam etdiririk”.

Folklorşünas Yədulla Ağazadə deyir ki, xalqımız çilləni bayram kimi keçirməklə çətinliklərdən çıxmaq yollarını ortaya qoyur, soyuqdan, xəstəlikdən qorxmadığını ifadə edir: “Bunlar rəmzi xarakter daşıyır. Qarpızda olan yaşıllıq, sərinlik yazın, boranının narıncı rəngi isə günəşin, istiliyin rəmzidir. Bütün bunlar insanların qışdan, onun soyuğundan, sızağından çəkinmədiyini göstərir. Qarpızın nişanlı qızlara hədiyyə göndərilməsi və digər sovqatların aparılması isə onu göstərir ki, çillə gecəsi xalqımız tərəfindən bayram səviyyəsində qeyd olunur”.

Qədim inanclara görə, hər kəs ürəyində niyyət tutub, çillə axşamı kəsilmiş qarpız və ya qaynadılmış boranıdan bir dilim yesə, həm niyyətinə çatar, həm də növbəti qışa qədər xəstəliklərdən uzaq olar. Canınız sağlam, niyyətləriniz çin, süfrələriniz də bol ruzili və bərəkətli olsun.